Geenstijl

Een 4 voor Nederland Onderwijsland

Leerlingen liepen afgelopen maandagmiddag bij het vwo-examen natuurkunde vast op vragen die warrig en slecht gesteld waren. De leerling bleef achter met de vraag: wat wil dit examen van me, in plaats van: hoe zat dit ook alweer? Ze reageren met goede natuurkunde, maar beantwoorden daarmee de vraag niet en scoren geen punten.

Het vwo-examen natuurkunde begon met 19 pagina’s tekst, vragen, grafieken en afbeeldingen. Een plaatje zegt meer dan duizend woorden. Daar kwam nog 5 pagina’s aan uitwerkbijlage bovenop. Elk woord, elk detail kan cruciaal zijn, niemand had het op tijd af. Zelfs Nederlands was met 11 pagina’s opgaven en 12 pagina’s tekst korter.

Het vwo-examen natuurkunde uit 1975 had 924 woorden nodig, 1985 2111, 1995 2330, 2005 2143, 2015 2366, 2025 2633 en dit jaar stegen we door naar de 3004 woorden. Leerlingen moesten ruim drie keer zo veel begrijpend lezen op bijna drie keer zo veel pagina’s dan een halve eeuw geleden. Het wordt steeds taliger en minder technisch.

Terwijl we voor gezondheidszorg, woningbouw en defensie handjes nodig hebben, leiden we bij exacte vakken dossiertijgers op die eindeloos discussiëren over luchtkastelen. Hoe rijker de contexten, hoe meer informatie, hoe meer begrijpend lezen, hoe minder bedenktijd, hoe minder exacte kennis we nog toetsen en hoe armer de techniek.

Dit jaar waren contexten veel verder gezocht dan eerder, twaalf jaar aan oude examens oefenen was maandag niet genoeg. Pubers hebben nog geen werkervaring, en zeker niet binnen de techniek. Ze kunnen niet in een extreem tempo de verhalen en technische tekeningen van dit examen doorgronden, laat staan tijdig en correct beantwoorden.

Exacte vakken waren voor veel leerlingen een veilige haven waar we het eens waren wat een vraag betekende en wat het goede antwoord was. Waar bachelorstudenten in staat zijn een exact examen foutloos te maken, in tegenstelling tot Nederlands, waar zelfs professoren sneuvelen. Dit was geen examen natuurkunde, dit was een uitvaart.

Dit examen werd daarmee ook een psychologische test, lukt het om drie uur hard door te werken terwijl je zeker weet dat je meer dan de helft fout hebt. Sterke leerlingen hebben dat probleem niet, normale leerlingen die natuurkunde goed genoeg kunnen, maar die door brakke vragen in paniek schoten, zakken. Dat fix je niet met een n-term.

Voor natuurkundedocenten is dit een bittere pil. Hoe hadden ze moeten weten op welke wijze dit examen nog vager zou worden en hoe/wanneer hadden ze hun leerlingen daarop kunnen voorbereiden!? Een steekproef voor dit examen met 181 leerlingen gaf gemiddeld een 5,4 bij een n-term van 1,0. (PDF) De lol is eraf en ze gaan met pensioen.

Het uitzicht dat natuurkunde op het vwo 18% en op de havo 30% van de studielasturen, niveau en onderwerpen mag inleveren, wordt door meer ervaren docenten gezien als een nekschot voor de exacte vakken. Het is nu al een rondje strak om de kerk, dat wordt straks een polonaise rond het altaar. Het wordt te klein om meer dan een kunstje te zijn.

De achterstanden in leesvaardigheid, wiskunde en exacte wetenschap worden groter, de tijd om die problemen op te lossen wordt steeds kleiner. Nederland deed dit jaar voor het eerst mee aan de International Early Learning Study, zelfs onze vijfjarige kinderen hebben een achterstand in gedrag, lezen en rekenen, alleen empathie gaat beter.

We hebben tussen 2001 en 2010 een experiment gehad met minder natuurkunde geven. Leerlingen met wat minder talent of ambitie volgden natuurkunde 1, leerlingen die echt de techniek in wilden volgen natuurkunde deel 1 en 2. Dat werkte niet en daar zijn we gillend van teruggekomen. Hoeveel jaar gaan we burgerschap geven in plaats van techniek?

De Technische Universiteit Eindhoven werkte vorige maand met toelatingsexamens voor de opleiding werktuigbouwkunde. De meeste Nederlandse inschrijfverzoeken vielen door de mand, ze leggen het af tegen studenten uit het buitenland, soms worden hele Nederlandse klassen geweigerd, zoek maar een andere opleiding.

Onze jeugd komt niet meer mee in deze technische wereld.