Geenstijl

Opinie Ehsan Jami, promovendus Universiteit Leiden, faculteit bestuurskunde

Ik moet bekennen: als academicus ben ik getraind om onwaarschijnlijke coalities te bestuderen. En geen enkele vind ik zo doorwrocht als die tussen delen van de academische en progressieve elite en het islamisme. Het is een huwelijk dat zelfs de creatiefste relatietherapeut tot vroege pensionering zou drijven. De ene partner organiseert trainingen over microagressies, de andere hangt homoseksuelen op aan bouwkranen. Men noemt dit "intersectionele solidariteit", wat in mijn vakgebied neerkomt op een eufemisme van olympisch niveau.

Laten wij herinneren wat er in januari van dit jaar gebeurde. Meer dan vijfendertigduizend Iraniërs werden afgeslacht door het regime van de ayatollahs, nadat zij de straat op gingen voor brood, waardigheid en vrijheid. Massagraven. Overvolle mortuaria. Vrachtwagens vol lijken. Een internetblackout die de wereld belette te zien wat zich in Teheran en Rasht voltrok. En wat deden onze grachtengordel, onze universitaire commissies voor ethiek en diversiteit, onze pro-Palestijnse actiecomités? Zij zwegen. Niet het zwijgen van bescheidenheid, maar het zwijgen van ongemak. Ineens bleek dat de voorhoede die normaal elke microagressie detecteert als een seismograaf bij de eerste trilling, opvallend stil toen duizenden vrouw en mannen werden doodgeslagen. De solidariteit arriveerde, eerlijk is eerlijk, als een Nederlandse trein: met aanzienlijke vertraging en onder voorbehoud.

Dit is geen toeval. Het is een patroon. En hier komt mijn j'accuse. Ik beschuldig de academische sector van selectieve verontwaardiging. Ik beschuldig de collega's die na 7 oktober 2023 petities tekenden waarin de massamoord op Israëlische burgers werd geframed als "gerechtvaardigd verzet", en die nu een oorverdovende stilte produceren wanneer dezelfde ideologie vijfendertigduizend Iraniërs afslacht. Ik beschuldig de studentenbewegingen die "from the river to the sea" scanderen zonder te weten welke rivier zij bedoelen, maar niet één demonstratie organiseren voor de vermoorde studenten in Tabriz, Isfahan en Teheran. Ik beschuldig de universiteitsbesturen die Samidoun-voormannen binnenhalen onder de paraplu van 'academische vrijheid', maar gelijktijdig de samenwerking met Israëlische universiteiten opschorten omdat dát 'te politiek' zou zijn. Ik beschuldig de universiteitsbesturen die hun samenwerkingen met Israëlische instellingen opschortten in maanden, terwijl zij hun eigen Joodse studenten in jaren niet konden geruststellen.

En ik beschuldig de instellingen die overlopen van diversiteitsofficieren, inclusiviteitscoaches en unconscious-bias-trainers, maar de enige werkelijk relevante diversiteit, die van ideeën, met chirurgische precisie hebben uitgeroeid. Wij hebben kantoren vol met functionarissen die kunnen uitleggen waarom een misplaatst voornaamwoord een geweldsdaad is, maar niet één die durft te benoemen waarom Joodse studenten in Amsterdam, Leiden en Utrecht hun keppel onder een capuchon verbergen, hun Davidster onder hun trui en hun Hebreeuwse studieboeken in een neutrale kaft. Een inclusiviteitsbeleid dat één specifieke minderheid systematisch de ruimte ontzegt om zichtbaar te zijn, is geen beleid maar een veldproef in selectieve empathie.

Pascal Bruckner diagnosticeerde deze ziekte al in La tyrannie de la pénitence: het Westerse schuldcomplex dat kritiek op niet-Westerse regimes omzet in zelfhaat. Paul Berman toonde in Terror and Liberalism en het vervolg The Flight of the Intellectuals hoe delen van de Europese linkerflank het islamisme behandelden als rationele respons op Westers onrecht, ook wanneer die beweging openlijk Joden, vrouwen en vrijdenkers tot vijand verklaarde. Waarom werkt deze coalitie zo hardnekkig? Mijn werkhypothese bezit een diep cynische charme. Een relevant deel van de progressieve en academische elite hanteert een wereldbeeld waarin de rollen permanent zijn toegewezen. Het Westen onderdrukt, dus wie tegen het Westen is, is bij definitie slachtoffer. Iran bevecht Amerika, Hamas bevecht Israël, Hezbollah bevecht "de zionistische entiteit". Dat deze bewegingen zelf werken met zedenpolitie, executieteams en verkrachting als strijdmiddel, is een storend detail dat het schema compliceert. Dus wordt het weggeredigeerd, zoals men een vervelende voetnoot schrapt in de derde revisieronde. Ik noem dit de "De Verlichting in Spaarstand": de Verlichting staat officieel nog "aan", maar in de praktijk geeft het nauwelijks licht. Universele mensenrechten, individuele autonomie, vrijheid van en ván religie: ooit de kerncompetenties van de progressieve familie. Nu klinken ze, gericht tegen Teheran, opeens als "islamofobie", "eurocentrisme" of "koloniaal denken". Een retorische goocheltruc waar ik in het abstracte jaloers op ben, ware het niet dat de prijs wordt betaald in lijken.

Hier stokt elke humor. Iran financiert Hezbollah, bewapent Hamas, levert drones aan Rusland en voert een schaduwoorlog tegen Europese dissidenten op Nederlands grondgebied. De AIVD waarschuwt al jaren. Wanneer een substantieel deel van onze publieke sfeer deze werkelijkheid niet kan benoemen zonder preventieve verontschuldigingen voor vermeende islamofobie, ondermijnen wij niet alleen ons veiligheidsbeleid, maar ook het morele krediet van de academische instituties die pretenderen de vrije samenleving te verdedigen. Bovendien laten wij precies die mensen in de steek die op onze principiële steun rekenen: Iraanse feministen, seculiere moslims, Koerdische vrijheidsstrijders, homoseksuele vluchtelingen en de overlevenden van de Hamas-aanvallen op 7 oktober 2023 in Israël en het bloedbad van januari 2026 in Iran. Dat uitgerekend academische en progressieve elite hen negeert, is geen intellectueel ongemak. Het is verraad. Een mensenrechtenbeweging die haar slachtoffers selecteert op basis van wie hen vermoordde, doet niet aan activisme maar aan casting.

Laat ik eerlijk en redelijk blijven. Niet iedereen op links is hieraan medeplichtig; er zijn moedige uitzonderingen, van individuele collega's tot Iraans-Nederlandse auteurs, die dit gesprek wél voeren. Maar de reflex is breed, institutioneel en groeiend. Daarom dit j'accuse. Niet uit vijandschap, maar uit academische gewetensplicht. Een volwassen democratie en een volwassen universiteit kunnen zich geen blinde vlek veroorloven ter grootte van het Iraanse regime. De academische en progressieve elite die haar bruidsschat accepteert van de beulen van Teheran, moet niet verbaasd zijn wanneer de slachtoffers hiervan haar morele geloofsbrieven niet meer tekenen.